Przetoka odbytu, czasem nazywana przetoką okołoodbytniczą lub przetoką odbytnicy, jest dość częstym schorzeniem dotykającym chorych w różnym wieku.

Najczęściej przetoka wytwarza się jako powikłanie ropnia przyodbytniczego, często też powstaje bez tego poprzedzającego etapu.

Przetoka odbytu jest to nieprawidłowy (bo nie występujący u osób zdrowych), kanał o średnicy kilku milimetrów, który łączy wnętrze odbytu lub odbytnicy ze skórą wokół odbytu. Do kanału tego dostają się resztki kałowe powodując zapalenie i ropienie, która zwykle sączy się przez otwór na skórze. Ropa ta czasem może być podbarwiona krwią.

Przetoki zwykle nie powodują znaczących dolegliwości bólowych. Jednak w okresie, kiedy dochodzi do zamknięcia zewnętrznego (skórnego) otworu przetoki, ból może być bardzo silny. Jeśli chory samodzielnie bada okolicę odbytu, może wtedy stwierdzić linijne stwardnienie przy odbycie ciągnące się od otworu zewnętrznego przetoki w kierunku wnętrza odbytu.

Większość przetok powstaje z powodu zakażenia, które ma swój początek w tzw. kryptach Morgagniego, a które dalej rozprzestrzenia się w obrębie mięśni zwieraczy odbytu i tkanek przyodbytniczych. Krypty Morgagniego są to małe, kilkumilimetrowe zagłębienia w kanale odbytu, do których uchodzą gruczoły odbytowe. Krypty okrężnie otaczają obwód kanału odbytu w miejscu, w którym płaski nabłonek odbytu przechodzi w nabłonek gruczołowy bańki odbytnicy.

Poza przetokami, które mają swój początek w kryptach Morgagniego, występują również przetoki wywołane przez ogólnoustrojowe choroby lub nowotwory. Bardzo często przetoki odbytu powstają w przebiegu choroby Leśniowskiego-Crohna.

Z leczeniem przetok związanych jest wiele mitów i opinii krążących wśród chorych, a także wśród lekarzy nie zajmujących się na co dzień leczeniem przetok.   Niektóre z nich uzasadnione są historycznie i sięgają nawet XIX i XX wieku.

Opinie te dotyczą zarówno stosowanych metod leczenia, powikłań, czy nawrotów choroby.

Najczęściej spotyka się przekonanie, że najlepszą i najbezpieczniejszą metodą leczenia przetoki odbytu jest tzw. sposób Hippokratesa. Metoda ta polega na założeniu przez kanał przetoki sączka lub nici chirurgicznej, która ma stopniowo, przez wiele tygodni „przecinać” otwartą w odbycie ranę wraz z mięśniem zwieraczem odbytu.

Należy powiedzieć, że jest to tylko jedna z metod leczenia przetok, i jak można zorientować się po nazwie, bardzo stara. Znajduje ona także dziś zastosowanie w leczeniu chirurgicznym przetok, ale tylko w nielicznych, szczególnych przypadkach.

Kolejna opinia dotyczy możliwego uszkodzenia zwieraczy odbytu i związanego z tym nietrzymania gazów i kału. Jest to oczywiście powikłanie, które należy brać pod uwagę, jednak przy zastosowaniu odpowiednich do typu przetoki metod operacyjnych oraz doświadczeniu chirurga, powikłanie to występuje bardzo rzadko.